नेपालमा रसियाली पर्यटक ल्याउने अवसर

वागमान कुलुङ
 आर्थिक अभियान राष्ट्रिय दैनिकमा प्रकाशित

फ्रान्स, अमेरिका, स्पेन, चीन र इटालीपछि टर्की संसारको छैटौं र मध्यपूर्वको पहिलो बढी पर्यटक भिœयाउने देश हो । करीब ३ करोड ९८ लाख पर्यटक ल्याएर सन् २०१४ मा टर्कीले यो अन्तरराष्ट्रिय रेकर्ड कायम गरेको थियो । यसरी यो देश भ्रमण गर्नेमा जर्मनपछि रसियाली पर्यटक बढी थिए । २०१४ मा मात्र करीब ४४ लाख ७९ हजार रसियाली पर्यटकले टर्कीको भ्रमण गरेका थिए ।

संसारका पर्यटक र त्यसमा पनि रसियालीहरूको प्रमुख गन्तव्य टर्कीमा गतवर्षको मध्यतिरबाट निरन्तर युद्ध र अशान्ति फैलिँदै आएको छ । जुन ५, २०१५ मा कुर्दिश फ्रिडम ह्वाक्सले स्वायत्तताको माग गर्दै चार जनाको ज्यान जाने गरी एउटा शक्तिशाली विस्फोट गराएको थियो । विश्व पर्यटनको केन्द्र टर्की यतिले खासै अत्तालिएन । तर, त्यसको १ महीना नबित्दै जुलाई २० मा ३३ जनाको ज्यान जाने गरी अर्को आतङ्ककारी हमला भयो ।

त्यसको २ महीना नबित्दै अक्टोबर १० मा १ सय २ जनाको ज्यान जाने गरी अर्को इस्लामिक आतङ्ककारी हमला थपियो । क्रमशः त्यसको २ महीनापछि डिसेम्बरमा मात्र दुईपल्ट र त्यसपछि २०१६ को पहिलो ३ महीनाभित्रमा चारपल्ट गरी जम्मा छपल्ट टर्कीले आतङ्ककारी हमलाको सामना गर्नुपरेको छ । हालै मार्च १३ मा ३७ जनाको ज्यान जाने गरी भएको हमलापछि त टर्कीले एक्लै अन्तरराष्ट्रिय आतङ्कवादको सामना गर्न सक्दैन भन्ने तर्कसमेत अन्तरराष्ट्रिय जगत्ले गर्न थालेको छ ।

जेहोस् गतवर्ष यता युद्धले मध्यपूर्व र त्यसमा पनि टर्कीमा नराम्ररी पर्यटकीय वातावरण त्रासमय बनाएको छ । यसै सन्दर्भमा गत नोभेम्बरमा रूसले सिरियामा इस्लामिक आतङ्कवादी कारबाहीका लागि पठाएको आफ्नो युद्धविमानलाई विना अनुमति टर्कीको आकाशमा उडाएको भन्दै सीमाक्षेत्रमा टर्कीको सेनाले खसालेपछि यी दुई देशबीच राजनीतिक विवाद बढेको छ ।

यस कारणले पनि टर्कीमा रूसी पर्यटकले अरू देशका भन्दा बढी असुरक्षित महसूस गर्छन् । विगत केही महीनादेखि टर्कीमा भइरहेको यसप्रकारको द्वन्द्वले त्यहाँ एकाएक लाखौंलाख पर्यटक घट्ने अनुमान गरिएको छ ।

त्यसो भए मध्यपूर्वका यी लाखौं सङ्ख्याका पर्यटक अब कहाँ जान्छन् ? के उनीहरूले घुम्न छोडिदिन्छन् ? छोड्दैनन् । यूएन विश्व पर्यटन सङ्गठनका अनुसार २०१५ मा करीब ४ प्रतिशतले विश्व पर्यटकको सङ्ख्यामा वृद्धि भई हाल वार्षिक करीब १ अर्ब २० करोड पुगेको छ भने यो वर्ष पनि उत्तिकै अनुपातमा विश्व पर्यटकको सङ्ख्यामा वृद्धि हुनेछ । संसारका प्रायजसो पर्यटन विज्ञहरूले २०१६ भरि ल्याटिन अमेरिकामा झिङ्कालगायत प्रकोपका डरले, मध्यपूर्वमा युद्धका कारणले र ग्रीस आसपासमा विदेशी शरणार्थी समस्याका कारणले पर्यटकको सङ्ख्यामा ठूलो कमी आउने अनुमान गरेका छन् । उनीहरूका अनुसार हालैको युद्धग्रस्त मध्यपूर्वका पर्यटक त्यहाँको वातावरण र सुविधासँग मिल्लोजुल्दो तर इस्लामिक युद्धले नछोएको देशहरूमा मोडिनेछन् । उनीहरूले त्यस्ता देशहरूमा यूरोपका स्पेन र आसपासका क्षेत्र प्रमुख हुनसक्ने अनुमान गरेका छन् ।

यद्यपि एशियामा यी पर्यटक मोडिने ठाउँहरू कहाँकहाँ हुन सक्छन् ? सम्भवतः ठूला पर्यटन बजारको हिसाबले हेर्दा चीन, मलेशिया, सिङ्गापुर, थाइल्याण्ड, भियतनाम र भारत हुन सक्छ । तर, हालै इस्लामिक स्टेटविरुद्ध रूसले सिरियामा गर्दै गरेको सैन्य हमलाका कारण चीनमा बाहेक इस्लामिक स्टेटको धेरथोर गतिविधि सञ्चालन भइरहेका यी देशमा पनि रूसी पर्यटकहरूले आफूलाई पूर्ण सुरक्षित महसूस गर्न सकेका छैनन् । त्यसको पछिल्लो उदाहरण रूसी सरकारले आफ्नो नागरिकलाई इस्लामिक स्टेटबाट रसियालीहरू भारत र थाइल्याण्डमा समेत उत्तिकै सचेत रहनुपर्ने भनेर गरेको सजगता पनि हो ।

मध्यपूर्वको युद्धले लाखौं पर्यटक अन्यत्र मोडिइिरहेको अहिलेको यो परिस्थितिमा हामीले नेपाल अन्तरराष्ट्रिय आतङ्कवादको क्रियाकलाप शून्य देशका रूपमा मात्र प्रचार गर्न सक्यांै भने पनि नेपालमा रसियालीलगायत अन्य देशका थुप्रै पर्यटक भित्र्याउन सकिन्छ । सरकारी निकायले चातुरतापूर्वक रसियाली पर्यटकहरू नेपालमा ल्याउन उनीहरूलक्षित विशेष किसिमको प्रवद्र्धनात्मक कार्यक्रमहरू तत्काल चलाउन सक्नुपर्छ ।

Major attractions and activities of Muddi to Setipokhari new proposed trekking trail

 

 

 

 

 

 

 

Major attractions of Kenpa to Setipokhari new proposed trekking trail

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kenpa to Setipokhari Trekking trail Survey Reports

This survey report has prepared by the Makalu Mera Shiluchong Tourism Development Center Sangkhuwasabha.

 

Technical Survey Reports of Muddi to Setipokhari Trekking Trail

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

सेतीपोखरी पर्यटन पदमार्ग निर्माण अभियानका चरणहरु

पहिलो चरणः

२०५५ सालतिर मकालु बरुण राष्ट्रिय निकुञ्जका गस्टी टिमसंग सोलुखुम्बु छेस्कामको भुकुर, केन्पाहुदै भालुखोपसम्म जाने अवसर पाईएको थियो । त्यसको ३ वर्षपछि २०५८ सालमा लुक्लाबाट सेतीपोखरी उपत्यका हुदै ट्रेकिङ जाँदा उक्त उपत्यकाबाट केन्पा क्षेत्र र छेस्कामको मुद्विखर्क नजिकै भएको तर बाटो नभएकोले पर्यटकहरु तल्लो सोलुखुम्बुको बुङ, छेस्काम जान नसकेको कुरा थाँहा पाईयो । त्यसक्षेत्रमा नयाँ पर्यटनमार्ग सम्भव छ कि छैन भनेर अध्ययन गरियो । त्यसक्रममा वर्षा याममा उक्त क्षेत्रमा भेडा र याक चौरी लाने गोठालाहरु र जडीभुटी संकलन गर्न जाने स्थानीयहरु प्रायजसोलाई सोधियो । कलेज पढ्दै गर्दा काठमाडौंमा यसलाई बहशको एउटा विषय बनाईयो । बिस्तारै गाँउमा पनि यो विषयले ठाँउ पायो । २०६७ तिर दुर्गम क्षेत्र विकास समिती मार्फत थोरै बजेट निकाशा भयो । धु्रब धन कुलुङ (पछि लिला चतुर कुलुङ) को नेतृत्वमा उक्त बजेटले केही बाटो खन्ने कार्यको शूरुवात भयो । २०६६ तिर बुल्तुसुम बुङका नागेश्वर कुलुङको सहयोगमा यो पदमार्गबारे बुङ जनकल्याण केन्द्रको मुखपत्रमा एउटा लेख छापियो । लेख छापेको १ वर्षभरी कुनै प्रतिक्रिया आएन । बाटो बनाउन सम्भव हुने कि नहुने बजेट बिनियोजन हुन थाल्यौ । अलि डर लाग्न थाल्यो । 

दोस्रो चरणः

खोटाङका सगरमाथा आरोही नाम्गेल शेर्पाले पनि केन्पा र मुद्विदेखि सगरमाथा जाने त्यही पदमार्गको सम्भावनाहरुबारे अध्ययन अनुसन्धान गर्दै आईरहेका रहेछ । काठमाडौंमा उहाँसंगको भेटपछि म पहिलोपटक ढुक्क भएँ उहाँले त्यो यात्रा गरिसक्नु भएको रहेछ । सोलुखुम्बु बुङका अर्का ट्रेकिङ ब्यवसायी मिलन कुलुङले पनि दुईजना अमेरिकन रिसर्च टिमसंग उक्त क्षेत्र गएको र बाटो बनाउन सम्भव भएको कुरा बताएपछि म पुर्णरुपमा ढुक्क भएँ । सगरमाथाको शिखरबाट फोहरहरु बटुलेर ल्याउने नाम्गेल यस अभियानको माहिर नेता थियो । हामीले संगै यसका लागी काम गर्ने योजनाहरु बनाएको थियौं तर त्यही साल उहाँको सगरमाथामै दुखत निधन भयो ।

तेस्रो चरणः

२०६८ तिर सोलुखुम्बु लोखिमका पत्रकार छिरिङ शेर्पा संग यस पर्यटन पदमार्ग सम्भावनाको बारेमा छलफल भएपछि उहाँले एभ्युन्युज टेलिभिजनका यात्रा कार्यक्रम उत्पादक रामशरण माझीसंग चिनाईदिने बचन दिनुभयो । उहाँसंगको पहिलो भेटमै त्यसक्षेत्रको छायाँकन तत्काल गर्न जाने प्रस्ताव आयो । स्थानीयको तर्फबाट सम्पुर्ण व्यवस्थापनको जिम्मा र प्राविधिक खर्च सहित करिब २ लाख पचास हजारको जोहो गर्नुपर्ने थियो । कहाँबाट खर्च गर्ने भन्ने एक पैसा बजेट थिएन तर स्थानीयको तर्फबाट सम्पुर्ण व्यवस्था गर्ने बचन दिएर बैठक टुगिंयो । गा.वि.सको बजेटबाट उक्त पदमार्गको लागत सर्वेक्षण गर्ने भनि छुटाईएको रकमबाट केही मिल्छ कि भनेर सोधियो तर भएन । बचन अनुशार सम्झौंतापत्र तयार भयो स्थानीयको तर्फबाट संयोजक भएर हस्ताक्षर गरियो । कार्यदल बनाईयो पठाइयो । देश विदेश पैसा उठाईयो । स्थानीय राजनीतिकर्मी खिलाराज बस्नेत र हिम नाछिरिङ (सडक दुर्गटनामा उहाँको मृत्यु) को पहलमा जिल्ला विकास समिति सोलुखुम्बुबाट एक लाख रुपैया छुटियो । भिम राई र कमल कुलुङ अमेरिका, भलाकाजी कुलुङ, पहाडी विकास तथा संरक्षण समूह नेपाल, पर्यटन व्यवसायी मिनधन कुलुङ, छिरिङ शेर्पा, श्रीधन कुलुङ, एका कुलुङ, तिलजंङ कुलुङ, यार्सा कुलुङ, खड्ग कुलुङ  र मार्मेकु बोक्सीवारका बासिन्दाले यो कार्यक्रमलाई आर्थिक रुपमा सहयोग गरे । कार्यक्रम छाँयाङनको क्रममा सोताङमा श्रीध्वज राई, बिजय नाछिरिङ लगायत स्थानीय कलाकारहरुले ठुलो सहयोग गरे । बुङमा पर्खी धन नाछिरिङ र विकास कुलुङ लगायत स्थानीय कलाकारहरुले सहयोग गरे । छेस्काममा निमाई कुलुङ र नैवर्ण कुलुङ (उच्च रक्तचापले उहाँको मृत्यु) लगायतले यात्रा ब्यवस्थापनमा ठुलो सहयोग गरे । स्थनीय शिक्षकहरु गोम बहादुर कुलुङ, चन्द्र कुमार कुलुङ, दिपेन्द्र कुलुङ र जस बहादुर कुलुङ, स्थानीय गोम्बु शेर्पा लगायतले कार्यक्रम व्यवस्थापनमा ठुलो जिम्मेवारी बहन गरे । गुदेलमा तारा कुलुङ लगायतको सहयोगमा भब्य छाँयाङन सम्पन्न भयो । छाँयाकनमा प्रकाश गोपाली र शुक्र धिताल खटिनुभयो । टिमलाई स्थानीय बिनोद कुलुङ र पासाङ शेर्पाले गाइड गरे । ३६ दिनको छाँयाङकनपछि उक्त कार्यक्रम ४ एपिसोड एभ्युन्युज टेलिभिजनबाट प्रशारण भयो । पछि यसलाई पहाडी विकास तथा संरक्षण समूह नेपालको सहयोगमा अंग्रेजीमा डि.भि.डी बनाउने काम भयो । यसैबीच छेस्काम गा.वि.सको गा.वि.स कोषबाट चतुर कुलुङ, राम कुमार कुलुङ र प्राविधिक मानसिंह कुलुङले ६८ लाख लागतमा उक्त बाटो बन्ने र थप ६ वटा झोलुंगे पुलहरु निर्माण गरिनुपर्ने प्राविधिक प्रतिवेदन पनि संगै बनाए ।

चौथो चरणः

टेलिभिजनमा कार्यक्रम प्रशारण भएपछि यसले अलि बढी चर्चा पायो । २०७० सालतिर चाक्चाकुर पर्वको उत्घाटन गर्न तत्कालिन अर्थ मन्त्री बर्षमान पुनः सोलुखुम्बुको बुङ जाँदा स्थानीय राजनीतिकर्मी विकास कुलुङ, सागर किराती र संकल्प किराती लगायतको पहलमा उहाँलाई यो पदमार्ग बनाउन मागपत्र पेश गरियो । मन्त्रीले बचन पनि दिनुभयो पछि दश लाख रुपैया छुटाउनुभयो । कुमार कुलुङको नेतृत्वमा उक्त बजेटले थप बाटो बनाउने काम भयो ।

थप मिडियामा यो सवाल 

१.यो पदमार्गले खोटाङ र भोजपुरलाई पनि फाईदा गर्ने भएकोले त्यस क्षेत्रबाट समेत सहयोग जुटाउन सकियोस् भनी खोटाङको हाम्रो खोटाङडटकममा रेडियो पत्रकार दिबुमा चाम्लिङको सहयोगमा एउटा लेख र भोजपुरडटकममा बुद्व तामाङको सहयोगमा अर्को लेख प्रकाशन गरियो । सोलुखुम्बुमा नेपाली काँग्रेसको मुखपत्रमा एउटा लेख  र नेचा सन्देशमा अर्को लेख यसै पदमार्ग निर्माणको बारे लेखियो । ग्रेट हिमालयन विकास परियोजनाका कन्ट्री डाइरेक्टरलाई यस सवालबारे अपडेट गरियो । पछि यो परियोजनाले आठ लाख सहयोग ग¥यो । सोभित मान कुलुङको नेतृत्वमा उक्त बजेटले थप बाटो बनाउने काम भयो ।

२.यसैबीच अल थ्रिमिडिया हाउसका शिब श्रेष्ठ, शूनिल कोइराला र आनन्द पौडेलको सहयोगमा यस पदमार्गबारे सगरमाथा टेलिभिजनको पर्यटन अभियानका लागि अर्को एउटा कार्यक्रम तयार गरी प्रशारण गरियो । (प्रशारित कार्यक्रम हेर्नुहोस्)

३. यसैबीच दिलिप सिंह कुलुङले जि फाउण्डेसनका मिडिया अधिकृत हिमा राईसंग चिनाउनुभयो । हिमा राईले कान्तिपुर दैनिकका पत्रकार देवान राईसंग चिनाउभएपछि उहाँहरुको सहयोगमा कान्तिपुर दैनिकमा पनि यो सवाल छापियो । लेख हेर्नुहोस् ।

४. अलथ्रि मिडियाका आनन्द पौडेल र राजधानी दैनिकका बुद्वबिर बाहिङ लगायतको सहयोगमा त्यसक्षेत्रमा नयाँ पर्यटन पदमार्ग नहुदा भरियाहरु मर्नुपर्ने समस्याहरुको बारेमा समाचारहरु छापियो । 

अन्य समूहसंगको सहकार्यः
यसैबीच संखुवासभा स्थित मकालु मेरा शिलुचोङ पर्यटन विकास केन्द्रले पनि केन्पादेखि सेतीपोखरीसम्मको पदमार्ग निर्माण कार्य अगाडी बढाएको छ । गतवर्ष उक्त संस्थाले गरेको सर्वेक्षणमा करिब ८२ लाख रुपैया बजेट लागतमा उक्त बाटो निर्माण सम्पन्न हुने प्राविधिक प्रतिवेदन तयार गरेको छ । केन्द्रको तर्फबाट लाकपद कुलुङले उक्त सर्वेक्षण टोलीको नेतृत्व गर्नुभएको थियो भने उहाँले सोलुखुम्बुको टिमलाई उक्त प्रतिवेदन र केही त्यस क्षेत्रका फोटोहरु समेत उपलब्ध गराउनुभएको छ । 

पाँचौ चरणः
अलथ्रि मिडियाको टेलिभिजन कार्यक्रमपछि तत्कालिन ट्रेकिङ एजेन्ट एसोसियसन ckm g]kfn (टान) का मिडिया संयोजक निलम बास्तोला र नेपाली काँग्रेसका सभासद् बल बहादुर केशीसंग उक्त क्षेत्रमा राष्ट्रिय योजना आयोगका पदाधिकारीहरुलाई भ्रमण गराउने निर्णय भयो । निलम बास्तोलाले टानको तर्फबाट एउटा हेलिकप्टरको व्यवस्था मिलाउने र सभासद् केशीले आयोगका पदाधिकारीहरुसंग समन्वयन गर्ने र वागमान कुलुङले स्थानीयसंग कार्यक्रम ब्यवस्थापन गर्न संयोजन गर्ने निर्माण भयो । यसरी २०७१ जेठमा राष्ट्रिय योजना आयोगका तत्कालिन सचिब तथा पछि नेपाल सरकारका मुख्य सचिव हुनु भएका डा.सोमलाल सबेदी लगायतका सरकारी पदाधिकारीहरुले उक्त क्षेत्रको भ्रमण गरे । उक्त भ्रमणको स्थानीय संयोजन बिद्या राज कुलुङ, सोभित कुलुङ र पर्खीधन नाछिरिङ लगायतले गरेका थिए । यही भ्रमणपछि २०७२ मा सभासद केशीकै पहलमा २० लाख रुपैया बजेट बिनियोजन भयो । हाल यस बजेट अन्र्तगत सोभित कुलुङको नेतृत्वमा बाटो बनाउने काम हुदैछ भने गरिबी निवारण कोषमार्फत मुद्विमा एउटा झोलुंगे पुल निर्माण कार्य पनि हुदैछ ।

निर्माणपछि प्रचारप्रशारको लागि लोनली प्लानेटलाई यस पदमार्गको बारेमा अप्डेट गरिएको छ । उनीहरुबाट सकारात्मक जवाफ प्राप्त भएको छ । प्लानेटको तर्फबाट इली सिम्पसोनले हालै लेखेको इमेल
Hi Bagaman,
Thanks for recommending that we check out this new trekking route – I'm sure our authors will be very interested to hear about it. I'll pass your email on so they can check it out when next updating our Nepal guidebook. Hopefully they can look into recommending it in future editions.
Reader recommendations are a great help to our authors in choosing what to include in our books, and we appreciate you taking the time to send this in.
If you have any more suggestions or feedback that you think might be useful please feel free to send them in via our website

Kind regards,
Ellie Simpson | Talk2Us feedback team
Lonely Planet

हामीले बुझेको पर्यटन

सन् १९५५ देखि १९७५ सम्म भियतनाम र अमेरिकाबीच ठुलो युद्ध भयो । यसलाई भियतनाम युद्ध भनेर चिनिन्छ । यस अवधीमा थाल्याण्डले अमेरिकन सेनालाई आफ्नो भूमी प्रयोग गर्न दियो । त्यहाँ ठुलो अमेरिकन सेनाको तालिम केन्द्र खडा भयो । यस अवधीमा धेरै अमेरिकन सेनाहरुले थाई महिलाहरुसंग पैसामा शारिरिक सम्पर्क गरे । त्यसपछि थाइल्याण्डमा महिलाहरुलाई पैसा दिएर शारिरिक सम्पर्क गर्नु सामान्य सस्कारको रुपमा विकसित हुदै गयो ।त्यसपछि थाइल्याण्डमा महिलालाई पैसा दिएर शारीरिक सम्पर्क गर्नु सामान्य संस्कारका रूपमा विकसित हुँदै गयो । त्यही संस्कारले आज थाइल्याण्ड संसारकै यौन पर्यटनको पहिलो गन्तव्य मानिन्छ । त्यहाँ ३० लाख महिला यौन व्यवसायीको रूपमा काम गर्छन् । मानिसहरू थाइल्याण्ड घुम्ने पर्यटकलाई धेरथोर यौनको खोजी गर्दै हिँड्ने पर्यटकको आशङ्काले चित्रण गर्छन् । थाईहरू पर्यटकलाई धेरथोर यौनको प्यासले भौंतारिएको मान्छेका रूपमा हेर्छन् । यो पर्यटनप्रति थाईहरूको सोच हो ।

संसारमा फ्रान्सपछि बढी पर्यटक जाने अर्को देश अमेरिका हो । अमेरिकाले सन् १८५० मा योेसेमिट राष्ट्रिय निकुञ्जको स्थापना गरेको थियो । वन्यजन्तु र झरनाहरूको कारणले यो १८औं शताब्दीमा विश्वचर्चित भयो । आज वार्षिक ३७ लाख पर्यटकले यो राष्ट्रिय निकुञ्जको भ्रमण गर्छन् । सन् १८६० मा अमेरिकाले अमेरिकाका प्रमुख शहरहरू जोड्ने अत्याधुनिक रेलमार्गको विकास गर्‍यो । त्यसपछि मानिसहरू त्यसबेला उक्त रेलमार्ग हुँदै सो राष्ट्रिय निकुञ्जको भ्रमण गर्न लालायित भए । यसपछि अमेरिकाले बुझ्यो भौतिक विकासबाट पर्यटकीय गन्तव्यहरूको सहज पहुँच बनाउनु नै पर्यटन विकास हो ।

नेपालका गाउँ होस् वा शहरका अधिकांश मानिसको बुझाइमा पर्यटन भनेको ट्रेकिङ गर्नु हो र ट्रेकिङ गर्नु भनेको भारी बोक्नु हो । भारी बोक्नु भनेको नपढेका वा पढ्न नसक्नेहरूले गर्ने पेशा हो । यसकारण पढेलेखेका युवाहरू यसमै करीअर बनाउन रुचाउँदैनन् । धेरैजसोले ट्रेकिङलाई जागीर नपाउँदासम्मको पेशा वा बाध्यताको पेशाको रूपमा लिइरहेका छन् । गाउँघरतिर एउटा अर्को समूह छ, जो हिमालतिर सडक पुगेको कुनै हालतमा पनि मन पराउँदैनन् किनभने, भारी बोक्ने पेशा खोसिन्छ । अहिले पनि पर्यटनबाट बढी फाइदा लिन सोलुखुम्बुको लुक्लादेखि माथि सडक यातायात जोडिनु हुँदैन भन्नेहरू र सडक यातायातको विकासले अन्नपूर्ण क्षेत्रमा लामो पर्यटन पदमार्गहरू मासिएर हामीलाई ठूलो घाटा लाग्यो भन्नेहरू धेरै छन् । त्यसो भए नेपालीहरूका लागि पर्यटकलाई भौतिक सुविधाविना दुःख दिई पैसा कमाउनु नै पर्यटन हो त ? यसबाहेक पर्यटक आए होटल व्यवसाय फस्टाउँछ भन्ने मुट्ठीभरका केही जना होलान् । आखिर नेपालीहरूमा यो धारणाको विकासचाहिँ कसरी भयो ?

चौभारको गल्छी काटेर पोखरीको रूपमा रहेको काठमाडौंलाई बस्नयोग्य बनाउने मञ्जुश्री नेपालमा पहिलो पटक पर्यटकको रूपमा आएको विदेशी मानिन्छ । सन् ५९२ मा राजा अंशुवर्माकी छोरी भृकुटीले तिब्बतमा बिहे गरेर जानु नेपालबाट बाहिरिएको पहिलो पर्यटक मानिन्छ । यद्यपि, नेपालीहरूको विद्यमान पर्यटन अवधारणा भने सन् १९५३ मा सर एडमण्ड हिलारी र तेञ्जिङ नुर्बु शेर्पाले सगरमाथाको सफल आरोहणपछि पर्वतारोहण कार्यको वृद्धिसँगै विकसित भएको हो ।

राजकीय भ्रमणबाहेक सन् १९५१ सम्म नेपाल आउन कुनै पनि सर्वसाधारण विदेशीहरूलाई अनुमति थिएन । सन् १९५५ मा रुसी पर्यटक बोरिस सिसानेबिचले आफ्नो कम्पनी थोमस कुक एण्ड सनमार्फत नेपालमा विदेशी पर्यटकहरू ल्याउन पहिलोपटक अनुमति पाएका थिए । बोरिसलाई दिइएको यो अनुमतिसँगै संस्थागत रूपमा नेपालमा विदेशी पर्यटक ल्याउन शुरू गरिएको हो । सन् १९६० मा संसारमा १४ ओटा ८ हजारभन्दा माथिका हिमालहरू छन् र त्यसमध्ये ८ ओटा हिमालहरू नेपालमा छन् भन्ने कुरा पत्ता लागेपछि नेपाल पर्वतारोहणको प्रमुख गन्तव्यको रूपमा संसारभर चिनिँदै आएको छ ।

सन् १९६० को दशकमा यूरोपेली देशहरूमा लागूपदार्थ ओसारपोसार र सेवनविरुद्धको कानूनहरू ल्याउने लहरै चल्यो यद्यपि, नेपालमा भने यो कानून सन् १९७३ मा मात्र आयो । यसबीच युद्धविरुद्ध मत जाहेर गर्ने यूरोपेली युवाहरू यूरोपका तर्की, मध्यपूर्वका रशिया र इरान हुँदै नेपालको काठमाडौं र भारतको गोवाजस्ता क्षेत्रहरूमा स्वतन्त्रपूर्वक गाँजा खान आउँथे । यूरोपतिर यस मार्गलाई त्यसबेला हिप्पी ट्रेल÷गाँजाको मार्ग भनेर समेत चिनिन्थ्यो (नेपाल एडभाइजर) । यसले झण्डै त्यसबेला नेपाल गाँजा खान स्वतन्त्र देशको रूपमा पनि चिनियो, यद्यपि हाल नेपाल पर्वतारोहणको केन्द्र भनेर नै चिनिन्छ ।

पर्वतारोहणको केन्द्रको रूपमा चिनिएपछि एकपछि अर्को पर्वतारोहीहरू नेपालका हिमालहरू चढ्नका लागि आउन थाले । नेपालीहरूले ती पर्यटकहरूको भारी बोकेर हिमालसम्म पु¥याउने काम गरेर आयआर्जन गर्न थाले । त्यसबेला सोलुखुम्बुको सगरमाथा क्षेत्र जान बनेपाको धुलिखेलबाटै भारी बोकेर जानुपर्ने थियो । जनतालाई सरकारबाट खासै पर्यटन शिक्षा दिने कार्य पनि भएन । त्यसैले, हामीले बुझेको पर्यटन भारी बोकेर हिमालतिर जानु भन्ने भयो । समयको क्रमले बाटो धुलिखेलबाट, खाडीचौर, जिरी, सल्लेरी हुँदै लुक्लासम्म आउन खोज्दा हामीले हाम्रो पर्यटन सिद्धिरहेको बुझ्यौं । अन्नपूर्ण क्षेत्रमा सडक जानु हाम्रो पर्यटनका दिनहरू गएको अर्थमा बुझ्यौं । नेपालमा हिमाल जाने पर्यटक बढी आउने भएकाले पर्यटन भनेको ट्रेकिङ बुझ्यौं अनि ट्रेकिङ भनेको भारी बोक्ने काम बुझ्यौं । झन् यो नपढेका व्यक्तिले गर्ने पेशा भनेर बुझ्यौं ।

यस धारणाले सक्षम व्यक्तिहरूको प्रवेशलाई निरुत्साहित गरी ट्रेकिङसँगै नेपालीहरूको फोटोपत्रकारिता जोडिएन, लेखन कार्य जोडिएन र विदेशी कूटनीति पनि जोडिएन । फोटोपत्रकारहरूको पेशा ट्रेकिङ भइदिएको भए नेपालका कति राम्रा राम्रा पर्यटकीय क्षेत्रका फोटाहरू सङ्कलन गर्थे होलान् ? लेखकहरूको पेशा ट्रेकिङ भइदिएको भए नेपालबारे कति किताबहरू छापिसक्थ्यौं होला ? कूटनीतिमा ज्ञान भएकाहरूले ट्रेकिङ गरेको भए आफूसँग हिँड्ने विदेशी व्यापारी, पत्रकार र लेखकहरूलाई कति कुरा मिलाएर नेपालबारे व्याख्या गर्थे होलान् ?

पर्यटनलाई अमेरिकी अवधारणाबाट बुझेको भए आज हामीले जति हिमालतिर सडक यातायात गयो त्यति मात्रामा विदेशी पर्यटकहरू आउन सजिलो र सस्तो हुने भएकाले पर्यटकको सङ्ख्या बढ्छ भन्ने सोच्थ्यौं । पर्यटकको सङ्ख्या बढ्यो भने उनीहरूबाट हुने खर्च बढ्छ । खर्च बढेपछि भारी बोक्न नपाउनेहरूले अन्य विभिन्न कार्यहरू गरेर भारी बोकेको भन्दा बढी पैसा कमाउन सकिन्छ भन्ने बुझ्थ्यौं होला । एकपटक सोचेर पर्यटनमा हाम्रो धारणा परिवर्तन गर्ने हो कि ? 

आर्थिक अभियान राष्ट्रिय दैनिकबाट साभार